قالب وردپرس افزونه وردپرس
خانه / اقتصادی / وقتی شوفرها اقتصاددان می شوند!

وقتی شوفرها اقتصاددان می شوند!

یک استاد قدیمى که ده‌ها سال است در خارج زندگى مى کند، براى دیدار خانوادگی به ایران آمده بود. با تعجب می‌گفت بسیارى نشریات ایرانی، مطالب اقتصادى بى سر و ته و حتى خلاف منطق مى نویسند چه رسد به منطق اقتصاد. چند نشریه اى هم که مطالب معقول مى نویسند مطالب آنان در حد سه فصل اول کتاب هاى اقتصاد است. چرا حقیقتاً سطح تحلیل‌های اقتصادى این قدر پایین است؟

یاد یک خاطره افتادم. سال‌ها پیش در دوران مسوولیت در محیط کار تلفن همراه را خاموش مى کردم. زمانى که براى شرکت در جلسه یا کار دیگرى از محل کار خارج مى شدم گوشى را روشن مى کردم. از روزنامه هاى مختلف زنگ مى زدند و براى تهیه مطلب پرسش هایى را مطرح مى کردند. محل کار ما راننده اى داشت بسیار محترم و با شخصیت. پرسش‌ها آنقدر تکرارى و جواب‌ها هم طبعاً تکرارى بود که راننده هم دیگر جواب‌ها را مى دانست. برخى مواقع بعد از اتمام صحبت تلفنى، راننده مى گفت آقاى دکتر در مورد اثر افزایش نقدینگى بر رفتار مصرفى خانوار صحبت نکردید، یا در مورد اثر پایین نگه داشتن نرخ ارز بر بیمارى هلندى و اشتغال توضیح ندادید. یا این که سیاست دولت در کنترل قیمت تقاضاى اضافى ایجاد مى کند را نگفتید.

پرسش‌ها ده‌ها سال است ابتدایى و تکرارى است و در نتیجه پاسخ‌ها هم تکرارى! در حد همان چند فصل اول کتاب هاى اقتصاد مانده. چرا؟ شاید جواب این باشد، تصمیم‌ها بر اساس منطق اقتصادى که متضمن منافع ملی [خیر همگانی] است اتخاذ نمى شود، بلکه بر اساس منافع [اختصاصی] متشکل پر قدرت اتخاذ مى شود.

اگر تاریخ اقتصاد ایران را مرور کنیم از زمان قاجار مطالب تکرارى را مى بینیم، توجه به تولید داخلى، رفع موانع تولید، حمایت از سرمایه گذار و تولید کننده، حفظ ارزش پول ملى، خودکفایى، اقتصاد غیر وابسته به نفت، نقش راهبردى دولت… تکرار و تکرار و تکرار (رفرنس: دکتر محمد طبیبیان اقتصاددان (https://t.me/MohammadTabibian))

تحلیل و تجویز راهبردی:
این یکی خطای تکراری است؛ یکی از خطاهایی که در ذهن ما انسان‌ها رخ می‌دهد؛ هم جنسی، هم مکانی یا هم زمانی نشانه و ریشه (علت و معلول) است.

هم مکانی: مثلا اگر گوش ما ناراحت است، فکر می‌کنیم که حتما در سیستم شنوایی ما مشکلی ایجاد شده. در صورتی که برخی از مشکلات گوش ناشی از مسایل گوارشی و ترش کردن معده است.

هم زمانی: مسوولی در اقتصاد عوض می‌شود، شاخص‌های تورم و رشد اقتصادی و اشتغال دچار تغییر می‌شوند، ما بلافاصله می‌گوییم که این لیاقت/بی لیاقتی فلانی است که باعث شده این متغیرها اینگونه شوند. در صورتی که هر سه متغیر، جزو متغیرهای دنباله رو هستند و با تاخیر تاثیر تصمیمات و اقدامات چهار فصل پیش را نشان می‌دهند.

هم جنسی: ما فکر می‌کنیم اگر مشکلی در اقتصاد وجود دارد حتما سیاست گذاری اقتصادی ایراد دارد، یا مدیران اقتصادی ناوارد هستند یا معادلات اقتصادی ناکارآمد هستند. اما لزوما اینگونه نیست. اگر سرمایه گذاری انجام نمی‌شود، به خاطر متغیرهای اقتصادی نیست بلکه به خاطر ناامنی سیاسی است. همین طور که اعتیاد که یک مشکل اجتماعی است، ریشه اقتصادی (بیکاری) دارد.

حال اگر مسایل ما در اقتصاد ایران در یک حلقه بسته تکرارشونده، گرفتار شده و ما همچنان همان مسایلی را داریم که ۵۰ سال پیش داشته‌‌ایم، شاید اشکال جایی دیگر (غیر از اقتصاد) باشد و بیش از آنکه به اقتصاد بپردازیم باید به ماشینی پرداخت که حاصل آن چنین تصمیمات و چنین اقدامات و در نهایت چنین اوضاعی است.

این ماشین چه نام دارد؟ نظام کشورداری (ساختار قدرت و قانون گذاری و سیاست گذاری و قواعد اداره کشور و دولت و بده بستان بین بازیگران). نظام کشورداری به گونه‌‌ای است که حتی دولت توان کوچک کردن خودش را هم ندارد. نظام کشورداری به گونه‌‌ای است که اگر بخواهی یک سبزی فروشی بزنی باید از ده جا موافقت نامه و گواهی، استعلام و مجوز بگیری اما موسسات مالی و اعتباری مثل قارچ سبز می‌شوند، سودهای بی‌حساب می‌دهند و هزاران میلیارد تومان از پول مردم را بر باد می‌دهند. دولت نخواست با نتوانست جلوی فعالیت این موسسات را در زمان مناسب بگیرد تا اینکه به بحران رسیدیم. نظام کشورداری به گونه‌‌ای است که یک قانون چهار سال در مجلس و پروسه قانون گذاری می‌ماند تا به تصویب برسد. نظام کشورداری به گونه‌‌ای است که من به جای آنکه نماینده همه مردم (خیرهمگانی) باشم نماینده قوم و خویش (منافع اختصاصی) خودم هستم. تا نظام کشورداری اصلاح نشود، همچنان سطح مسایل اقتصادی ما در عهد قاجار خواهد ماند.

نظام کشورداری بزرگ، پیچیده، چندبعدی است. هیچ عقل کلی پیدا نمی‌شود که بتواند آن را به یک باره و به تنهایی تغییر دهد، هر کدام از ما می‌توانیم کنشگر، طراح، نقاد و یا مطالبه گر مهندسی مجدد نظام کشورداری باشیم.

مجتبی لشکربلوکی / کانال تلگرام شبکه استراتژیک

درباره ی adminpay

مطلب پیشنهادی

ملوانان زن چرا حامله می‌شوند؟

معرفی کوتاهی از نویسنده و همینطور آدرس کانال وی جناب آقای دکتر مجتبی لشکربلوکی دکترای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *